Doğum kontrol hapları meme kanseri riskini artırır mı?
Kısa cevap:
Doğum kontrol hapları ile meme kanseri arasında bir ilişki bulunmuştur. Özellikle günümüzde kullanılan bazı hormonal doğum kontrol yöntemlerinde kullanım sırasında veya yakın dönemde meme kanseri riskinde küçük bir artış görülebilir. Ancak bu, doğum kontrol hapı kullanan her kadının meme kanseri olacağı anlamına gelmez. Risk; kullanılan yönteme, kullanım süresine ve kişinin diğer risk faktörlerine göre değişebilir.
Doğum kontrol hapları neden meme kanseriyle ilişkilendiriliyor?
Doğum kontrol haplarının önemli bir bölümü hormon içerir.
Meme dokusu da hormonlardan etkilenebildiği için araştırmacılar uzun yıllardır hormonal doğum kontrol yöntemleri ile meme kanseri arasındaki ilişkiyi inceliyor.
Bazı büyük çalışmalar, hormonal doğum kontrol yöntemi kullanan kadınlarda meme kanseri riskinin kullanım döneminde veya kullanımın hemen sonrasındaki yıllarda küçük bir miktar artabileceğini göstermiştir.
Ancak bu artışın mutlak risk açısından karşılığı, özellikle genç kadınlarda, çoğu kişi için oldukça küçüktür.
“Hap kullanıyorum, kanser olur muyum?”
Hayır.
Bir doğum kontrol hapı kullanmak, kişinin meme kanseri olacağı anlamına gelmez.
Meme kanseri çok sayıda faktörün birlikte rol oynayabildiği bir hastalıktır. Hormonal doğum kontrol kullanımı bunlardan yalnızca biri olabilir.
Yaş, aile öyküsü, genetik özellikler ve kişinin diğer sağlık özellikleri de risk değerlendirmesinde önemlidir.
Bu nedenle yalnızca kullanılan doğum kontrol yöntemine bakarak kişinin gelecekte meme kanseri olup olmayacağını söylemek mümkün değildir.
Risk kullanım bırakılınca devam eder mi?
Araştırmalar, hormonal doğum kontrol kullanımına bağlı görülen küçük risk artışının kullanım bırakıldıktan sonra zaman içerisinde azalabildiğini göstermektedir.
Bu nedenle doğum kontrol hapı kullanmış olmak, hayat boyunca değişmeden devam eden yüksek bir meme kanseri riski anlamına gelmez.
Risk değerlendirmesinde kişinin güncel durumu kadar geçmişteki kullanım öyküsü de dikkate alınabilir.
Doğum kontrol haplarının başka kanserler üzerindeki etkisi var mı?
Burada önemli bir denge bulunuyor.
Hormonal doğum kontrol yöntemleri yalnızca meme kanseri açısından değerlendirilmez. Bazı kanser türlerinde riskin azalmasıyla da ilişkilendirilmişlerdir.
Örneğin doğum kontrol haplarının yumurtalık ve rahim iç tabakası kanseri riskini azaltabildiğine dair güçlü kanıtlar bulunmaktadır.
Dolayısıyla “kanser riskini artırıyor” şeklinde tek yönlü bir değerlendirme yapmak doğru değildir.
Her doğum kontrol yöntemi aynı mı?
Hayır.
Doğum kontrol hapları, hormon içeren rahim içi araçlar, implantlar, iğneler ve diğer hormonal yöntemlerin içerikleri ve hormon dozları birbirinden farklıdır.
Bu nedenle bütün hormonal doğum kontrol yöntemlerini tek bir başlık altında aynı riskle değerlendirmek doğru olmaz.
Ayrıca kişinin yaşı, aile öyküsü, mevcut hastalıkları ve başka kullandığı ilaçlar da yöntem seçiminde önem taşıyabilir.
Ailesinde meme kanseri olan kadın ne yapmalı?
Ailesinde meme kanseri bulunan bir kadının doğum kontrol yöntemi seçerken bunu doktoruyla paylaşması önemlidir.
Özellikle genç yaşlarda ortaya çıkan meme kanseri öyküsü veya ailede birden fazla meme ve yumurtalık kanseri vakası bulunması gibi durumlar daha ayrıntılı risk değerlendirmesi gerektirebilir.
Bu, doğum kontrol yöntemlerinin mutlaka kullanılmaması gerektiği anlamına gelmez.
Doğru yöntem kişiye göre değerlendirilmelidir.
Doğum kontrol hapını kendi kendine bırakmak gerekir mi?
Genellikle yalnızca meme kanseri korkusu nedeniyle kullanılan bir doğum kontrol yöntemini doktorla konuşmadan bırakmak doğru değildir.
Çünkü doğum kontrol yöntemlerinin faydaları ve riskleri kişiden kişiye değişebilir.
En uygun yöntemi belirlerken gebelikten korunma ihtiyacı, yaş, sağlık geçmişi, kullanılan ilaçlar ve kişisel riskler birlikte değerlendirilmelidir.
Meme sağlığı açısından ne yapılmalı?
Doğum kontrol hapı kullanıyor olmak, meme sağlığıyla ilgili kontrolleri ihmal etmek için bir neden değildir.
Yaşa ve kişisel risk durumuna uygun tarama programına uymak, memede yeni ve kalıcı bir değişiklik fark edildiğinde bunu değerlendirmek önemlidir.
Buradaki amaç korkuyla yaşamak değil, riskleri bilerek bilinçli karar vermektir.
Sonuç
Doğum kontrol hapları ve diğer bazı hormonal doğum kontrol yöntemleri ile meme kanseri arasında küçük bir risk artışı ilişkisi bulunmuştur. Ancak bu risk, kullanılan yönteme ve kişinin özelliklerine göre değişebilir.
Dahası, hormonal doğum kontrol yöntemlerinin bazı kanser türlerinde koruyucu etkileri de bulunabilir.
Bu nedenle doğum kontrol haplarını yalnızca “kanser yapıyor” şeklinde değerlendirmek bilimsel açıdan eksik olur.
Doğum kontrol yöntemi seçerken önemli olan, kişinin kendi sağlık durumuna ve risklerine uygun yöntemi doktoruyla birlikte belirlemesidir.