Meme kanserinde risk faktörleri nelerdir?
Kısa cevap:
Meme kanserinin tek bir nedeni yoktur. Yaş, genetik özellikler, aile öyküsü, hormonal faktörler, yaşam tarzı ve bazı geçmiş tıbbi durumlar riski etkileyebilir. Ancak bir risk faktörüne sahip olmak mutlaka meme kanseri olunacağı anlamına gelmez.
Risk faktörü ne demek?
“Risk faktörü” ifadesi bazen olduğundan daha korkutucu anlaşılabiliyor.
Aslında bir risk faktörünün bulunması, o hastalığın kesin olarak gelişeceği anlamına gelmez. Sadece o kişinin hastalıkla karşılaşma ihtimalinin bazı durumlarda daha yüksek olabileceğini ifade eder.
Örneğin ailesinde meme kanseri bulunan bir kadında risk artabilir. Fakat bu, mutlaka meme kanseri olacağı anlamına gelmez.
Aynı şekilde ailesinde hiç meme kanseri olmayan bir kadında da meme kanseri gelişebilir.
Yaş önemli bir risk faktörüdür
Meme kanseri riski genel olarak yaş ilerledikçe artar.
Bu nedenle yaş, risk değerlendirmesinde en önemli faktörlerden biridir. Ancak hastalık yalnızca ileri yaşlarda görülmez.
Genç kadınlarda daha nadir olsa da meme kanseri ortaya çıkabilir. Bu nedenle “Yaşım genç, bende olmaz” düşüncesi yeni bir meme değişikliğinin değerlendirilmemesi için tek başına bir neden olmamalıdır.
Ailede meme kanseri olması riski artırır mı?
Bazı kadınlarda aile öyküsü önemli bir risk faktörü olabilir.
Özellikle anne, kız kardeş veya kız çocukları gibi birinci derece akrabalarda meme kanseri bulunması doktor tarafından risk değerlendirmesinde dikkate alınır.
Ayrıca aile içerisinde birden fazla kişide meme veya yumurtalık kanseri görülmesi ya da hastalığın alışılmadık derecede genç yaşlarda ortaya çıkması da önem taşıyabilir.
Fakat burada çok önemli bir nokta var:
Ailede meme kanseri olmaması, kişinin meme kanserine karşı tamamen güvende olduğu anlamına gelmez.
Genetik faktörler herkes için aynı mıdır?
Hayır.
Bazı kadınlarda meme kanseri riskini artırabilen kalıtsal gen değişiklikleri bulunabilir. BRCA1 ve BRCA2 bunların en çok bilinen örnekleri arasındadır.
Ancak meme kanserlerinin tamamı genetik geçişli değildir.
Bu nedenle “Genetik test yaptırmadım” veya “Ailemde böyle bir gen yok” gibi bilgiler tek başına kişinin bütün riskini açıklamaz.
Genetik test gerekip gerekmediği, kişinin aile öyküsü ve diğer özellikleri değerlendirilerek doktor tarafından belirlenebilir.
Hormonlar ve üreme öyküsü de rol oynayabilir
Meme dokusu hormonlardan etkilenir.
İlk adet yaşının erken olması, menopozun daha geç yaşlarda gerçekleşmesi gibi yaşam boyunca hormonlara maruz kalma süresini etkileyen bazı faktörler meme kanseri riskiyle ilişkilendirilebilir.
Doğum yapma ve emzirme öyküsü de meme kanseri risk değerlendirmesinde dikkate alınabilen faktörler arasındadır.
Ancak bunların hiçbirini tek başına “kanserin nedeni” olarak değerlendirmek doğru değildir.
Yaşam tarzı da önemli olabilir
Hareketli bir yaşam sürmek, sağlıklı bir kiloyu korumaya çalışmak, dengeli beslenmek ve alkol tüketimini sınırlamak genel sağlık açısından önemlidir.
Bazı yaşam tarzı özellikleri meme kanseri riskini de etkileyebilir.
Burada amaç “Mükemmel yaşarsanız kansere yakalanmazsınız” demek değildir.
Çünkü sağlıklı yaşayan bir kişide de meme kanseri gelişebilir.
Ama değiştirilebilir risk faktörlerini mümkün olduğunca iyileştirmek, genel sağlık açısından alınabilecek anlamlı önlemlerden biridir.
Daha önce alınan bazı tedaviler de önem taşıyabilir
Özellikle genç yaşlarda göğüs bölgesine radyoterapi uygulanmış olması gibi bazı tıbbi geçmişler ilerleyen yıllarda meme kanseri riskini etkileyebilir.
Bu nedenle doktorlar risk değerlendirmesi yaparken yalnızca bugünkü şikâyetlere değil, kişinin geçmiş sağlık öyküsüne de bakar.
Hiçbir risk faktörüm yoksa kontrol gerekir mi?
Evet.
Çünkü meme kanseri yalnızca risk faktörleri bulunan kadınlarda görülmez.
Bazı kadınlarda belirgin bir risk faktörü bulunmadığı halde meme kanseri gelişebilir. Bu nedenle “Ben sağlıklı besleniyorum”, “Ailemde hiç yok” veya “Hiçbir risk grubunda değilim” düşüncesi kontrolleri tamamen bırakmak için yeterli değildir.
Yaşa ve kişisel risk durumuna uygun tarama programının takip edilmesi önemlidir.
Risk faktörlerini bilmek korkmak için değil, bilinçlenmek için önemlidir
Risk faktörlerini öğrenmenin amacı kişinin sürekli “Acaba bende kanser olacak mı?” diye yaşaması değildir.
Tam tersine, kişinin kendi sağlık geçmişini daha iyi anlamasını ve gerekiyorsa doktoruyla daha bilinçli bir takip planı oluşturmasını sağlamaktır.
Önemli olan korkuya kapılmak değil, kendi riskini doğru değerlendirmektir.
Sonuç
Meme kanseri birçok farklı faktörün etkili olabildiği karmaşık bir hastalıktır.
Yaş, aile öyküsü, genetik özellikler, hormonal faktörler, yaşam tarzı ve bazı tıbbi geçmişler riski etkileyebilir. Ancak bunlardan herhangi birinin bulunması kesin olarak meme kanseri gelişeceği anlamına gelmez.
Aynı şekilde hiçbir belirgin risk faktörünün bulunmaması da tamamen güvende olmak anlamına gelmez.
Bu yüzden en sağlıklı yaklaşım, risk faktörlerini bilmek, gerekli kontrolleri aksatmamak ve memede yeni veya alışılmadık bir değişiklik fark edildiğinde değerlendirilmesini sağlamaktır.
Riskinizi bilmek, korkmak için değil; sağlığınızı daha iyi yönetmek için önemlidir.